Rośliny żywe w akwarium pełnią funkcję nie tylko estetyczną. Przyswajają azotany i fosforany, produkują tlen w ciągu dnia, dostarczają schronienia rybom i tarliskom. Jednocześnie konkurują z glonami o substancje odżywcze, co przy odpowiednim doborze roślin ogranicza problemy algowe.
Poniższe gatunki wybrано ze względu na odporność na typowe błędy początkujących: wahania parametrów wody, zbyt słabe oświetlenie i brak nawożenia CO2. Wszystkie wymienione tu rośliny są regularnie dostępne w polskich sklepach zoologicznych w cenie kilku do kilkunastu złotych za porcję.
Termin „rośliny dla początkujących" nie oznacza, że rosną w dowolnych warunkach. Oznacza, że tolerują błędy i przeżywają w typowym nienavożonym zbiorniku z przeciętnym oświetleniem. Brak CO2 spowalnia wzrost, ale nie zabija tych gatunków.
Rośliny szczególnie odporne
Anubias (Anubias barteri i odmiany)
Anubias to genus pochodzący z tropikalnej Afryki, regularnie dostępny w polskich sklepach w kilku odmianach: barteri, nana, nana petite, congensis. Wolno rośnie nawet przy słabym świetle i nie wymaga nawożenia CO2. Kłącze musi być przymocowane do skały lub korzenia — zasadzenie go w podłożu powoduje gnicie.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Wymagania świetlne | Niskie–średnie |
| CO2 | Nie wymagany |
| Temperatura | 20–30°C |
| Wzrost | Wolny (1–2 liście miesięcznie) |
| Mocowanie | Do skały lub korzenia, nie w podłoże |
Anubias jest odporny na roślinożerne ryby — twarde liście nie są chętnie zjadane nawet przez złote rybki czy skalarki. Glony algowe często osadzają się na starych liściach anubii, bo wolny wzrost nie usuwa starych blaszek. Przyciemnienie zbiornika na 1–2 tygodnie lub ręczne usunięcie zaatakowanych liści skutecznie rozwiązuje problem.
Paproć jawajska (Microsorum pteropus)
Paproć jawajska, zwana też java fern, to kolejna roślina epifityczna — rośnie przytwierdzona do powierzchni twardej (kamień, korzeń), nie w podłożu. Dostępna w odmianach: standardowej, wąskolistnej (narrow leaf), trójzębnej (trident) i pofałdowanej (windeløv). Rozmnażanie odbywa się przez wyrastające na liściach plantule — małe roślinki oddzielające się samoczynnie.
Roślina jest wytrzymała na szeroki zakres pH i twardości wody, co czyni ją jednym z najłatwiejszych gatunków do utrzymania. W Polsce dostępna zarówno w dużych sieciach jak i u prywatnych hodowców.
Wallisneria (Vallisneria spiralis i pokrewne)
Wallisneria to gatunek tworzący trawiasty dywan w tle zbiornika. Liście mogą osiągnąć długość ponad metra, dlatego jest najlepsza w akwariach powyżej 50 cm wysokości. Rozmnaża się przez rozłogi — tworzy gęste zarośla bez ingerencji akwarysty. Preferuje twardą wodę alkaliczną, w przeciwieństwie do wielu roślin tropikalnych.
Rośliny pływające
Pistia (Pistia stratiotes)
Pistia tworzy na powierzchni wody rozetę bladozielonych liści z długimi korzeniami zwisającymi w dół. Korzenie filtrują wodę i stanowią schronienie dla narybku. Wymaga dostępu do powietrza nad wodą — zbiorniki z pokrywą muszą mieć wolną przestrzeń nad lustrem. W Polsce dostępna w sezonie letnim, bo giełdy zoologiczne i hodowcy oferują ją głównie od wiosny do jesieni.
Rogoliść sztywny (Ceratophyllum demersum)
Rogoliść to roślina szybkorosnąca, często traktowana jako chwast — w sprzyjających warunkach rozrasta się błyskawicznie. Nie ma korzeni w klasycznym sensie, pływa swobodnie lub jest zakotwiczona przez ciężarek. Pochłania azotany i fosforany w tempie przewyższającym większość roślin zakorzenionnych. Idealna do zbiornika nowo uruchomionego, gdzie pomaga obniżyć poziom związków azotu.
Podłoże i nawożenie
Gatunki opisane powyżej rosną w standardowym żwirze lub piasku, bez specjalistycznego podłoża. Nawożenie mineralne (kroplowe nawozy akwariowe dostępne w sklepach, np. Dennerle Scaper's Green) przyspiesza wzrost, ale nie jest warunkiem przeżycia roślin w typowym zbiorniku ze słabym oświetleniem.
Jeśli jednak zbiornik planuje się jako roślinny z gęstą obsadą roślinności — konieczne jest podłoże aktywne (np. ADA Amazonia, Tropica Soil, JBL Manado) i system CO2, co jest jednak tematem na osobne opracowanie.
Nawóz płynny bez CO2 daje wyraźny efekt tylko przy dostatecznym oświetleniu. Przy słabym świetle rośliny nie są w stanie przyswajać podanych składników, które zasilają wówczas glony. W zbiorniku słabo oświetlonym nie stosuje się nawożenia.
Oświetlenie — minimalne wymagania
Reguła ogólna dla gatunków opisanych w tym artykule: lampa LED o mocy 20–30W dla zbiornika 100-litrowego z fotoperiod 8–10 godzin dziennie jest wystarczająca. Zbyt długi fotoperiod (powyżej 12 godzin) sprzyja glonowaniu bez przyspieszenia wzrostu roślin.
| Gatunek | Wymagania świetlne | CO2 | Dostępność w PL |
|---|---|---|---|
| Anubias barteri | Niskie | Nie | Szeroka |
| Anubias nana | Niskie | Nie | Szeroka |
| Microsorum pteropus | Niskie–średnie | Nie | Szeroka |
| Vallisneria spiralis | Średnie | Nie | Szeroka |
| Pistia stratiotes | Wysokie (naturalne) | Nie | Sezonowa |
| Ceratophyllum demersum | Średnie | Nie | Szeroka |
Gdzie kupować rośliny w Polsce
Oprócz sklepów stacjonarnych i internetowych (np. akwarium.eu, swiatryb.pl, zoo-sklep.pl), wiele gatunków oferują prywatni hodowcy na forach i grupach Facebook poświęconych akwarystyce. Ceny u hodowców są zwykle niższe niż w sklepach, a rośliny są często wolne od ślimaków przywożonych z importu.
Zakup roślin z importu wiąże się z ryzykiem introdukcji niechcianych organizmów: ślimaków Melanoides tuberculatus, nicieni czy nitkowatych glonów. Przed dodaniem do zbiornika nowe rośliny warto na 2–3 minuty zanurzyć w rozcieńczonym roztworze wody z ałunem potasowym (2 g/l), co eliminuje większość niechcianych gości.